Zo leeg als het eiland was, zo vol is de boot. Het regent, dus iedereen zit binnen: alle tafeltjes zijn bezet. Hier en daar zijn nog wel wat lege stoelen. Mag ik hier zitten? “Nee, natuurlijk niet”. Hmm. Dat schiet niet op, natuurlijk. Uiteindelijk beland ik bij een wat ouder echtpaar aan tafel.

Aan de tafel naast me blert een kind. Ze wil haar stoel opschuiven, maar op een boot zitten die natuurlijk vast aan het dek. Dat zint haar niet. Het gejank begint. Moeder geeft een snauw, het volume gaat omhoog. Moeder wordt boos, negeert haar kind en kijkt demonstratief de andere kant op. Het meisje gaat nu op vol vermogen. De hond aan een tafel verderop waardeert het wel en huilt lekker mee.

M’n tas staat half onder de tafel geschoven, zodat er nog iemand langs kan. Een vrouw kijkt niet uit en struikelt er over. Er komt een hoop lawaai uit. Ze is de balans tussen de schuld bij je omgeving leggen en zelf uit je doppen kijken duidelijk kwijt.

Het echtpaar eet inmiddels twee broodjes bal. Het ruikt net zo klef als het er uit ziet. De omroeper vraagt of je je jas niet op een vrije stoel wil leggen, zodat iedereen kan zitten. Het is kennelijk nodig. Voor zover ik kan zien vind bijna iedereen dat een ander dat beter kan doen. De kinderen achter me verklaren luidkeels dat ze moeten poepen.

We zijn de haven nog niet uit en de tocht duurt nog twee uur.

Ik ben precies zeven maanden terug en er nog steeds niet aan gewend. Hoezo vinden mensen het vervelend als je aanschuift bij een tafel met twee lege plaatsen? Met een beetje goede wil kan je daar ook vier mensen kwijt. Of acht kinderen. Die trouwens best de hele reis muisstil kunnen zijn, om zich vervolgens uit het voertuig origamiën. Zonder op je tas te staan. Er lijkt net zo’n bubbel in ego’s en persoonlijke ruimte te zitten als in de huizenprijzen. Ik heb niet zo goed geslapen, vind er van alles van, en voel me net een SIRE reclame.

Ik wil terug. Terug naar Terschelling.

Is er dan helemaal niks leuk in Nederland? Jawel hoor, er is heel veel leuk hier. En het leukste heet Diny’s Diner: een nieuwe eetvoorziening voor thuislozen. Ik heb een superenthousiast clubje mensen bij elkaar getrommeld, en afgelopen dinsdag zijn we open gegaan. Omdat het na een jaar aanmodderen zonder echt resultaat tijd is voor een project dat wel goed loopt.

Meer info op www.dinysdiner.nl. Onze fanpage ‘liken’ is goed voor je karma: www.facebook.com/dinysdiner.

De gesprekken gaan over werk, carrière, een enkele keer over relaties. Maar vooral over carrière. Niemand neemt positie in, de gesprekken hebben niet als doel ergens toe te leiden of uit te komen. Verpozing, daar lijkt het om te gaan. Of is er een hoger doel, bij de groep horen, de eigen status in de groep veiligstellen? Er hangt veel pose in de lucht. Sommigen poseren zo veel en vaak dat ze het zelf niet meer door hebben. Kan een pose overgaan in zijn, als je lang genoeg poseert?

Er wordt wederzijds interesse in elkaar geveinsd; een gespeelde beleefdheid, tot ze zelf het woord weer te pakken krijgen. Het voornaamste onderwerp: zichzelf, en de prestaties die bereikt zijn. Meewarige blikken als een nieuweling een verhaal probeert op te dissen. De toehoorders zouden het zelf veel beter doen, zowel het verhaal als het werk. Maar ook dat kan pose zijn.

Er komt een nieuw groepje binnen. Net wel, net niet afgestudeerd, rond die leeftijd. Er is geen plaats meer om te zitten, ook de statafels zijn bezet. De groep staat ongemakkelijk tussen de tafels en besteld biertjes. Deze plek is te hip om ergens anders heen te gaan. De populairste voert het hoogste woord, zichtbaar trots om hier te zijn. Zijn pose is over-the-top, om in jargon te blijven. De meeste van zijn groep hebben het niet in de gaten; hijzelf gelukkig ook niet.

De vaste bezoekers zien het wel. Ik probeer te bedenken of dat voor hen pleit, en val niet op, op deze plek.

Het laatste restje ochtendspits zorgt voor een perron vol kleumende mensen, wachtend op de trein naar Amsterdam. Eenlingen, op weg naar hun werk. Net als ik, overigens. Laptoptas, krantje, koffie, soms muziek aan. Ze verspreiden zich over het perron. Niet omdat dat zometeen handig is met instappen, maar omdat ze niet bij elkaar in de buurt willen staan. Ik ben de ongeschreven regels vergeten en krijg geïrriteerde blikken als ik te dichtbij stil blijf staan.

Ik loop verder op het perron, en kijk van afstand naar de groter wordende groep wachtenden. De minimale afstand tussen mensen hangt nauw samen met de grootte van het perron, het aantal wachtenden en de tijd die het nog duurt voor de trein arriveert. Volgens mij is met een simpel wiskundig model exact te voorspellen wanneer een geïrriteerde blik ontstaat.

Van binnen lach ik er om, terwijl ik de groep observeer. Dan valt me nog iets op. Alle jassen zijn zwart, donkerbruin of donkerblauw. Van afstand niet eens te onderscheiden, allemaal donker. Het fascineert me. Ook aan de andere kant van het perron staan alleen maar donkere jassen. Een kleurloze massa. En ik, met m’n knalrode jas.

De trein komt, ik stap in en duik net als de rest van de forensen de krant in. Ook in Amsterdam kom ik geen kleur tegen. Was dat al zo, voor ik vertrok? Of viel het me alleen niet op?

Van de week heb ik een nieuwe jas gekocht. Een zwarte.

Oja. Fijne kerstdagen.

Als ik beter kijk zie ik hier en daar vertrouwde gezichten. Dezelfde mensen zitten op dezelfde bankjes, met dezelfde blikjes. Vaste bakens in een stad die sneller gaat dan ik nu gewend ben. Grote kans dat hun gesprekken nog altijd over hetzelfde gaan.

Het is dinsdag. Marktdag in Loitokitok. Vanuit de wijde omgeving trekken mensen ’s ochtends vroeg naar het kleine dorp aan de voet van de Kilimanjaro. Zelfs vanuit Tanzania komen bananenhandelaren naar het district capital. De vlakte die dienst doet als markt meet ongeveer 40 bij 40 meter, en zit helemaal vol. In het straatje er naast staan ook nog wat kraampjes. Het is een drukte van belang, voor lokale begrippen.

Bij de ingang ligt groene kool, daarnaast aardappels. Linksaf naar de vrouwen die wortel, avocado en mango verkopen. Rechtdoor naar de Tanzanianen met gigantische trossen groene bananen. Precies in het midden van de markt zit Mama Mutisa. Altijd op dezelfde plek, en altijd met de beste groente. ‘Habari mama’, zeg ik. ‘Mzuri, habari yako?’, is het antwoord. Ik bestel wat ik nodig heb en vervolg mijn weg, langs cassave, meloenen en arrowroot. Op een of andere manier komt iedereen elke week op dezelfde plek terecht. Na drie bezoeken kan je bijna blind de weg vinden, ook als je na een paar jaar terugkomt.

Misschien is dat wel de overeenkomst. Of iemand nou in Nederland of in Kenia woont, mensen zijn gewoontedieren. Het geeft rust als alles hetzelfde gaat, alles op dezelfde plaats ligt en je op dezelfde momenten dezelfde gezichten tegenkomt. Of geldt dat alleen voor thuisblijvers? En wat ben ik dan, nu ik na een jaar weer terug ben?

Zo op de fiets blijf ik mijzelf het antwoord schuldig. Wel besluit ik een oude gewoonte weer op te pakken: werken bij het Smulhuis is te leuk om niet te doen. Kan ik meteen even bijpraten met de vaste bakens op hun bankjes.

Aan de goede kant van de weg ga ik op in de gehaaste stroom, terug naar Lunetten. Bijna thuis wordt ik begroet door een buurvrouw. Meer dan groeten en af en toe een praatje maken hebben we nooit gedaan, maar dat is genoeg om elkaar na anderhalf jaar nog te herkennen. ‘Hoe lang ben je eigenlijk weg geweest’, vraagt ze. ‘Bijna drie maanden toch?’

Duidelijk een thuisblijver.

Jongens waren we–maar aardige jongens. Al zeg ik ‘t zelf. We zijn nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, die mal geworden is. Wat hebben we al niet willen opknappen.

Bavink stond overeind en breidde z’n armen uit en luisterde, en ging daarna weer zitten en zei dat we der ook nooit iets van zouden snappen, hij zelf ook niet, en dat we eigenlijk niet veel beter waren dan al die andere lui, en ik geloof, dat-i daar heel na aan de waarheid was.

Eén keer heb ik tegen ‘m gezegd: “‘t Is toch mooi dat je alles zoo zeker weten kunt.”

(Boys we were – but the good kind. Even if I do say so myself. We are a lot wiser now. It’s pathetic how wise we are, except for Bavink, who went crazy. There was so much we wanted to deal with.

Bavink stood up, extended his arms and listened, then sat back down and said we would never understand anything, even he wouldn’t, and that we really were not much better than all those other people, and I believe that was very close to the truth.

Once I said to him: “It’s so nice that you can be so sure of everything.”)

This blog is a special blog. Also, it’s the first blog in English; though I usually like it not everyone in Kenya can read my tales, this blog needs to be in a language everyone understands.

It’s been a year, almost thirteen months by now. I remember the day I arrived in Kenya like yesterday. Funny, how things can go so fast. Did it change me, a year in Kenya? It’s highly unlikely not to change if you live in another country and culture, surrounded by a huge variety of people. So yes, I must have changed. I know some of my opinions have changed, on how things are going in the world, on how people behave and how I respond to that, or how I would like to respond. Personal change must have happened too, though it’s difficult to point that out in yourself. I think it’s best to leave it to others to tell.

Do I understand more of the Kenyan culture and society, or about how aid works? To a certain extent, yes, but I’m caught in the classic ‘raising more questions than answers’ situation. It is complicated. I tried to write a long blog about it, writing down my thoughts and opinions, but couldn’t. Guess it means I haven’t got my head around it, else I would be able to put it in words. Maybe it is just too big and complicated to think through.

The adventure in Kenya is almost over, just one last safari in Tanzania and it’s done. It’s been good, and all good things must come to an end. Then, it’s good to have a end to journey towards, but it’s the journey that matters in the end. So, time to make up my mind and decide which journey is next. Walk the Camino to Santiago de Compostela? Run a marathon? Write a book ? Finally grow up and get a real job?  So much to do, so little time… First back to Holland, then we’ll see!

Anyway, as said, this is a special blog; a thank-you blog. So here goes, in random order and vastly incomplete: thank you, to Araphat and Mark Kisopia, for true support in Loitokitok. To Ruth, Joanna, Katharine, Trixie, Gopal, Julia and Ruth for the numerous overnight stays and for being friends. To Lowell, for the piki safaris and Tuskers afterwards. To Ricky, Lee, Joanna, Cameron, Julia, Heather, Allys and Tonja, for visiting in Loitokitok. To Linda, Marieke, Ruud, Rudy, Willem, Stephanie and Jurjen, for visiting me from Holland. To Jecinta, for her good care and endless amounts of chapatis and mandazi. To the Nairobi based volunteers, for the nights out, the dinners, the drinks, the dancing.  To everyone I went on safari with: you are too many to list all, but special thanks to Joanna, Ruth, Albertine, Ale, China and Laura for naively sharing my excitement to go overland to Turkana! To the readers of my stories, some of whom I don’t even know in real life. Even to VSO; disorganized as they are, they got me here in this adventure. A special thanks to my grandmother, for teaching herself to read and comment on my blog, but most of all for printing each story and bringing it to my other grandmother and grandfather.

To all my friends. To my family. To all colleagues I’ve worked with. To all readers of this blog. To all the people I’ve met along the way. To everyone who made this last year happen. I am grateful and thank you. A massive thank you, for a truly and deeply amazing year.

Keep in touch, we’ll meet again.

Met het Executive Committee bereiden we de evaluatie voor. Lastig: van de in het begin opgestelde doelen zijn er bijzonder weinig behaald, en de dames en heren weten heel goed waar dat aan ligt. Ik heb zo objectief en beknopt mogelijk opgeschreven wat de huidige stand van zaken is, en dat naast de stand van zaken gelegd die in het begin beschreven is, zonder oorzaken of verantwoordelijken te benoemen; dat mogen de executives zelf bedenken. Terwijl we de doelen een voor een afgaan vallen er vooral veel lange en pijnlijk stiltes.

Mark heeft toen ik net in Loitokitok was eens gezegd: na een jaar ga jij weer terug, en wij blijven hier. Als we in dat jaar niet vooruitgekomen zijn of iets geleerd hebben, dan is dat ons probleem. Enorm waar, en ik ben heel blij dat hij er nog steeds zo over denkt.

In het management advies voor Ilkisonko schrijf ik dat in een coöperatie het oordeel van de leden het belangrijkst is, omdat de algemene ledenvergadering het hoogste orgaan in de organisatie is. En dat alle bestuursleden zo goed als unaniem herkozen zijn, waarmee de leden hebben aangeven dat ze tevreden zijn met de manier waarop het nu gaat. De dames en heren bestuursleden knikken instemmend. Dat er in de praktijk nooit een andere verkiezingsuitslag zal komen komt niet bij hen op.

Over veranderingen in het afgelopen jaar schrijf ik dat er weinig gebeurd is. Ook de veranderingen die het Executive Committee zelf voorgesteld heeft zijn niet doorgevoerd. Dat betekend dat de veranderingen kennelijk niet nuttig waren, en van daaruit kan je concluderen dat de organisatie goed is zoals ‘ie op dit moment is, of genoeg zelfvertrouwen heeft om noodzakelijke veranderingen naar eigen inzicht in gang te zetten. Druk van buitenaf om te veranderen is daarmee niet nodig en ook niet nuttig. Wederom knikt iedereen instemmend.

Op basis van bovenstaande redenatie is mijn advies aan VSO om geen nieuwe volunteers meer te sturen, omdat dat niet nodig is. Het is beter de ondersteuning op andere manieren voort te zetten (die krijgen ze op dit moment ook al en werkt goed). Op wonderbaarlijke wijze kunnen de executives zich daar dan weer niet in vinden. Vooral Emmanuel begint hard te piepen. Schijnbaar denkt hij dat ik het laatste woord heb binnen VSO; ik laat hem in de waan.

Dan, op veler verzoek, het conflict. Om de verwachtingen meteen maar te temperen: het stelt eigenlijk niet zo heel veel voor. De kern is dat als je iets van iemand afpakt, ook al wordt het niet gebruikt of gewaardeerd, er heftig gereageerd wordt. In elk geval door iemand als Emmanuel. Die roept het Executive Committee (inclusief de District Commisioner) bij elkaar als je rapportages uit een informatiesysteem haalt waar hij aantoonbaar nog nooit een blik op heeft geworpen. Hij heeft mij ook voor de vergadering uitgenodigd, op de valreep, maar me niet verteld waar het over ging. Gelukkig ben ik niet zo gek als ik er soms uit zie en kwam ik voorbereid ter tafel.

Hoe verder de vergadering vorderde, hoe meer onzin er uit de beste man kwam. Hij is eenvoudig te beïnvloeden: als je ‘m in de rede valt wordt het onzingehalte direct hoger. Handig, want daarmee maakt hij zichzelf niet geloofwaardiger. Uiteindelijk besluit ik om grof geschut in te zetten: ik zeg hem in zijn gezicht dat hij dingen roept die pertinent niet waar zijn, dat hij draait en niet eerlijk is, en ik daarom niet met hem in discussie ga. Dat blaast de boel goed op. Om de executives tegemoet te komen zeg ik toe de rapportages weer terug te zetten.

Twee dagen later is de review. Emmanuel is nog steeds opgefokt; prima, dan maakt de kans groter dat hij zijn ware zelf ook aan VSO laat zien. En zowaar, hij doet het ook nog. Eerst lopen we de doelen na, waar er zoals eerder gezegd geen een van behaald is. Pauline, de program manager, begint te vragen naar het hoe en waarom. Ik schuif zoveel mogelijk vragen door naar Emmanuel en Peter, de chairman. Geef wel af en toe een zetje in de goede richting, als er echt onwaarheden uit komen.

Emmanuel heeft er zin in en praat naar goed Keniaans gebruik honderduit, en maakt daarbij veel vage insinuaties en weinig concrete punten. Pauline raakt er zichtbaar door geïrriteerd. Dan begint hij over de rapportages die ik verwijderd heb. Hij haalt de hele wereld erbij, maar vooral zijn eigen wereld. En die staat een endje van de werkelijkheid af. Na een paar minuten sta ik op, loop van de boardroom naar kantoor, maak een praatje, zet de rapporten terug, maak nog een praatje en ga weer naar de boardroom. Emmanuel is nog steeds bezig met zijn monoloog.

Pauline onderbreekt hem en vraagt me of ik de rapportages nog heb, en of ik ze terug kan zetten. ‘Dat heb ik net gedaan, zoals we eergister afgesproken hebben. Soms moet je minder praten en meer doen’. Alle aanwezigen lachen, op een na.

Aan het eind van de review zegt Pauline dat de placement eigenlijk over drie weken pas eindigt, om meteen daarna te vragen hoeveel vakantiedagen ik nog over heb. Mooi, ik kan gaan en staan waar ik wil en regel meteen een weekendje snorkelen in Mombasa.

Wel jammer natuurlijk dat het zo eindigt; een positieve afsluiting was leuker geweest. Aan de andere kant ben ik hier niet voor de lol en zag ik hiermee een kans om goed helder te krijgen waar het probleem nou zit, zowel voor VSO als voor Ilkisonko. Hoeveel impact het uiteindelijk heeft is maar de vraag natuurlijk, maar ik heb in elk geval iets meer realisme kunnen brengen in het beeld dat Ilkisonko van zichzelf schetst. Daarnaast is Emmanuel met stip de meest vervelende man waar ik ooit mee gewerkt heb. Een klein kind, niets mee aan te vangen, geen eer aan te behalen. En dan is het na een jaar best lekker om eens goed uit te halen.

En nu dus op vakantie. Vorige week naar Kisumu en Mfangano Island; vanmiddag vlieg ik voor zes dagen naar Lamu, het Zanzibar van Kenia. Tijd voor reflectie. Of gewoon lui op het strand liggen.

Oogsten dus, met de hand, want dat doen de fair trade clubjes ook. Eerst de papegaaien uit de struiken jagen (die lusten kennelijk ook koffie), en daarna op zoek naar de meest donkerrode bessen.

Na het plukken volgt het pellen. Als de schil en vruchtvlees verwijderd zijn blijft er een glibberig laagje glucose om de boon heen zitten, een soort gelatine. Niet handig, niet verteerbaar en ook niet lekker, maar wel goed om de fermentatie te beginnen. Met z’n allen in een potje dus, scheutje water erbij, deksel er losjes op en in de zon wachten tot de glucose oplost.

Na een paar dagen fermenteren is de glucose verdwenen, maar zit er nog wel een velletje tussen mij en de koffieboon. Het velletje laat nat niet los, dus is het tijd om te drogen. Boontjes op een bord, zon aan en geduldig wachten tot het vliesje openbarst.

Ongeduldig als ik kan zijn heb ik het na een paar dagen wel gehad met het drogen en begint het pellen, dat zoals je ziet waarschijnlijk beter lukt als je ’t iets langer laat drogen. En al ruiken ze er niet naar, en hebben ze niet de goede kleur, de vorm lijkt op die van een koffieboon en dat is al een hele stap.

Koffie moet gebrand, en dat kan prima in de koekenpan. M’n huis ruikt al snel naar verse koffie; zo zou het hier altijd wel mogen ruiken. Volgens mijn research is koffie branden eenvoudig. Je wacht tot de bonen geluid beginnen te maken en laat dan de boel wat langer of korter bakken voor een sterkere of mildere smaak.  Ik verdenk de planten hier in Loitokitok er van geluidloze bonen te produceren: ondanks een stevige dark roast wordt er geen kik gegeven.

Dan zit je met een hoopje bonen die lekker ruiken, maar zonder koffiemolen. Omdat ten halve keren op de helft moet gebeuren en ik daar al ver voorbij ben ga ik op zoek naar een alternatief. Een plastic zakje, een blok hout en een hardhouten spatel bieden uitkomst. Het is een vrij grove maling geworden; wellicht had ik wat meer agressie op moeten bouwen de afgelopen tijd.

Het belangrijkste is natuurlijk het eindresultaat. Dus hup, water koken, koffie in de cafetière, Music from the Coffeelands aan om in de sfeer te komen, en dan koffie zetten en degusteren, zoals dat zo mooi heet. Bij de eerste keuring (visueel) gaat het al mis. De kleur lijkt niet echt op koffie. Zelfs voor thee ziet het er slap uit. Maargoed, schijn kan bedriegen. Door naar stap twee, het olfactorisch onderzoek. En, het valt niet te ontkennen, het ruikt echt naar koffie. Ergens in de verte dan. Gelukkig is the proof of the pudding in the eating. Of in the drinking, in dit geval. Tijd dus voor de laatste stap, het gustatieve onderzoek. Tja. Ik kan er veel over schrijven, maar het vraagt niet veel verbeeldingskracht om te bedenken dat iets dat niet echt op koffie lijkt, en niet echt naar koffie ruikt, ook niet echt naar koffie smaakt. Morgenochtend toch maar oploskoffie. Is ook sneller klaar.

To zover de les huis- tuin- en keukenkoffie. Dan het overig nieuws. De vorige keer riep ik nog dat er nu iets aan het gebeuren was bij Ilkisonko, en ik daar vast iets bij kon betekenen. Helaas, dat was te vroeg gejuicht: er gebeurde helemaal niets. Vervelend, vooral omdat het betekende dat ik een maand niets zou zitten doen. Volgens de manager was er echt helemaal niets dat ik zou kunnen doen, behalve dan stand-by staan voor het geval er een vraag was. Ik was er wel klaar mee en heb een flink conflict gemaakt met hem. Het oordeel of zoiets nou echt heel verstandig is laat ik aan de lezer, maar leuk was het zeker. De uitgebreide versie verschijnt hier nog wel een keer. Het resultaat is in elk geval dat ik sinds vorige week niet meer op kantoor hoef te komen, met wederzijds goedvinden. Afgelopen weekend dus lekker aan het snorkelen geweest in de buurt van Mombasa, deze week m’n spullen ingepakt, en afscheid genomen van iedereen. Morgen naar Nairobi, waar de vakantie echt begint. Nu al zin in!

Het was wel even wennen in Nederland, na tien maanden Kenia. Het was groen. Idioot groen. Ik wist niet dat groen zo groen kon zijn. Wat ook opviel is dat er zo weinig mensen op straat lopen: in Nairobi loopt iedereen overal. Rechts lopen was nog behoorlijk lastig trouwens. In de auto en op de fiets was het geen probleem, maar lopend wijk ik standaard uit naar links. En dat is niet handig, als iedereen rechts wandelt.

Ik heb daarmee wel een verschil in mentaliteit ontdekt: als je in Nederland tegen iemand aan botst is dat een goed recept voor een aanvaring, of op z’n minst een vuile en beschuldigende blik. Want hoe durf je zomaar tegen iemand aan te stoten; je kon toch zien dat daar iemand liep. In Kenia is zo’n botsinkje geen enkel probleem: je hebt namelijk allebei precies evenveel recht om op dat moment op die plek te zijn. Natuurlijk zal de uitzondering de regel bevestigen, en of Kenianen er zelf zo over nadenken weet ik niet. Maar van het idee dat je eerder het recht hebt om er te zijn, dan de plicht om plaats te maken kunnen we in Nederland nog wat leren.

Kenia is ongeveer hetzelfde gebleven. De dag voor mijn vertrek naar Nederland regende het een klein beetje; sindsdien is er geen druppel meer gevallen. In Nederland was ik overdonderd door de enorme hoeveelheid groen, in vergelijking met Kenia. Nu bij terugkomst is dat nog veel erger, maar dan door de dorheid en droogte die in drie weken in Loitokitok ontstaan is. De regen is te vroeg gestopt, de meeste gewassen zijn nog niet volgroeid. Hoewel je er in het dagelijks leven nog niet zo veel van merkt ligt een voedselcrisis op de loer.

Verder zijn er betonnen goten naast de asfaltweg gemaakt, bedoeld voor afwatering, maar in de praktijk vooral gebruikt als afvalbak. En hier en daar belanden er al dronken mannen in, vooral in het weekend. Ook de stroomstoringen zijn er weer: zaterdag valt de stroom uit, om zondag terug te komen. Helaas maar voor even: er is iets stuk op mijn deel van de compound, waardoor iedereen stroom heeft, behalve de school en ik. Dat betekent koud douchen, en eten bij kaarslicht. Inderdaad, het is weer even wennen.

Gelukkig zijn er ook genoeg leuke dingen: avocado’s die echt naar avocado smaken, nog steeds matomoko in overvloed, mijn zelf gezaaide toevoeging: rucola, peterselie en rozemarijn uit eigen tuin, en niet te vergeten alle vrienden, collega’s en bekenden in Loitokitok. De een heet me nog hartelijker welkom dan de ander, en allemaal zijn ze blij met de portretfoto die ik voor vertrek heb gemaakt, en in Nederland af heb laten drukken.

Nu weer ‘aan de arbeid’. Er gebeurd van alles, maar vooral op instigatie van SASRA, de SACCO Societies Regulatory Authority. De regels worden aangescherpt en het toezicht wordt strakker. In November kwam de club langs, voor een workhop en informatie over de nieuwe regels. Daar is door Ilkisonko geen opvolging aan gegeven, maar nu moeten ze; anders wordt hun vergunning ingetrokken. Nouja, er gebeurd tenminste iets. Nu nog even kijken of ik daar wat bij kan betekenen.

Vlak voor Pasen ben ik voor een weekje skill sharing naar Western province vertrokken. Een lokale organisatie, Rafiki wa Maendeleo, heeft hulp nodig met hun IT. Ik vraag vooraf niet te veel details; ben al lang blij dat ik iets IT gerelateerds kan doen, ook al is het maar regulier onderhoud en het uitleggen daarvan aan een collega. De club is behoorlijk groot, en loopt goed. Groot terrein, veel gebouwen, veel (Keniaanse) medewerkers, en in het algemeen veel activiteit. Er wordt veel gedaan voor weeskinderen, onder andere door pleeggezinnen te zoeken en die te begeleiden. Op dit moment bereiken ze ongeveer 2000 kinderen. Goed bezig dus.

Ondertussen werken er ook veel volunteers: twee VSO’ers voor twee jaar, een van het Peace Corps voor anderhalf jaar en een paar via-via voor een paar maanden. En dan zijn er nog de twee VSO’ers die in Januari met onvrede zijn vertrokken; het zijn er nogal veel, in mijn ogen. Na drie dagen rondkijken blijkt dat de sleutelposities ingenomen worden door volunteers: geen Keniaan met leidinggevende of financiële verantwoordelijkheid te bekennen.

Ook in het verhaal over de oprichting blijkt de vork wat apart in de spreekwoordelijke steel te zitten. Het kinderloze echtpaar waar ik bij logeer is begonnen met het opvangen van een paar weeskinderen, en dat is op een gegeven moment wat uit de hand gelopen. Terwijl zij druk bezig waren het hoofd boven water te houden kwam er een muzungu-vrouw langs. Eentje die door de carrière van haar man in  Kenia terecht is gekomen en wel een projectje kon gebruiken. Het luxeleven in Karen geeft ook maar beperkt voldoening. Een en ander was snel geregeld en zo werd Rafiki wa Maendeleo een ‘trust’, met drie trustees: de muzungu-vrouw en twee muzungu-vrienden. Vooral de vrouw heeft de touwtjes stevig in handen. Sterker nog, afgaand op de verhalen van een paar medewerkers lijkt het touwtje in kwestie verdacht veel op een zweep.

Solomon en zijn vrouw zijn naar eigen zeggen ‘speciaal adviseur’ in de organisatie. Ik weet nog niet zo goed wat ik er van vind, zo’n muzungu die met harde hand regeert. Maar er staat nu wel een flinke organisatie, en er worden 2000 kinderen geholpen. De connecties van de muzungu helpen enorm; Solomon was zo ver niet gekomen.

Tijdens Pasen komt Jurjen op bezoek: veel gezelligheid, nieuwe stroopwafels en een Groene Amsterdammer. Tof! Het is zijn eerste bezoek aan sub-Sahara Afrika, dus er is veel te ontdekken. We gebruiken Kisumu als uitvalsbasis om Kakamega Forest en Ruma National Park te verkennen. De eerste trip naar Kakamega gaat wonderbaarlijk soepel: het enige ‘ongemak’ is een koude bucketshower. Maargoed, daar ben ik aan gewend en ’s avonds zitten we weer lekker op een dakterras desperado’s te drinken. Tijd voor een echte Afrika-ervaring dus.

Samen met Leah, een Engelse studente die in twee weken alleen het dakterras van het hotel heeft gezien vertrekken we de volgende ochtend naar Homa Bay. Volgens de Rough Guide een ‘scruffy and unremarkable place’. Mooi, dat is alvast zo Afrikaans als je kan krijgen. Na drie uur hotsen en botsen komen we aan. Scruffy en unremarkable is het zeker. De atmosfeer heeft wel wat weg van Loitokitok, maar dan met uitzicht op Lake Victoria in plaats van de Kilimanjaro

We drinken wat, met uitzicht op de hoofdstraat. Het Afrikaanse leven trekt voorbij: gedeukte bussen, overvolle matatus, zwaar beladen piki-piki’s, mannen die pennen en sokken willen verkopen, een jongen die ons een paar shilling geeft en hoopt dat wij het verschil bijleggen en een biertje voor hem kopen, een dronken meisje dat stenen gooit naar voorbijlopende Maasai (Homa Bay is Luo territorium) en even later schreeuwend haar rok voor hen optilt. Kenia in volle glorie.

Plan is om de volgende ochtend vroeg naar Ruma National Park te gaan. Voor de zekerheid boeken we een voertuig (minibus) bij KWS, de Kenya Wildlife Service. Iets duurder dan een particuliere bus, maar wel met een gids die de weg weet. De beheerder belooft ons dat we om kwart voor zes opgepikt worden, zodat we om half zeven, als de poort opengaat, vrolijk het park binnen kunnen rijden.

Maandagochtend, kwart voor zes. Ik bel de chauffeur om te vragen waar hij is. Ik kan horen dat hij onderweg is. Dat scheelt. ‘Twintig minuten, de weg is slecht’. Een half uur later belt hij terug: ‘ik sta op de parkeerplaats, waar zijn jullie?’. Wij hebben niemand aan zien komen; de beste man blijkt bij een ander hotel te staan, dat ook ‘lakeside’ in de naam heeft. En jammer ook dat het in een dorp anderhalf uur verderop is.

Een hoop telefoontjes en anderhalf uur later worden we toch nog opgepikt. Wederom lopen we tegen een misverstand aan. Ik dacht bij een minibus aan een negenpersoons busje, met een open dak, zoals 99 procent van de safaribusjes. In ons geval bleek het vehikel een slagje groter. Om precies te zijn telden we dertig zitplekken. Voor ons drieën…

De weg terug ging lekker Afrikaans: de eerste matatu stopte halverwege en ging niet verder. Gelukkig konden we meteen een directe verbinding naar Kisumu regelen. In een overvolle matatu, dat dan weer wel. Voor Leah konden we een fatsoenlijke plek regelen, Jurjen zat helemaal achterin, bedolven onder een dozijn Afrikaanse heupen, en ik zat op een plankje, tactisch tussen twee stoelen geschoven.

Zo’n overbeladen matatu mag officieel niet, en ook niet van de agent die ons aanhield. Jurjen was niet zo zichtbaar onder de heupen, dus dat was mazzel voor hem. Leah en ik zaten vlak naast de deur, en kregen de volle laag. Dat we wel blank en toerist waren maar ons toch aan de regels moesten houden. En dat we moesten weten dat we een gordel om moesten. En of we wel wisten dat hij als agent de macht had ons uit de matatu te trekken.

Leah zat al snel te bibberen en voelde zich echt niet op haar gemak. Gelukkig ben ik lang genoeg in Kenia om te weten dat het die agent niet om de regels te doen is, maar om ‘iets kleins’, zoals ze hier eufemistisch zeggen.  Om de aandacht af te leiden antwoord ik dat we gewoon een kaartje gekocht hebben zoals ieder ander, en dat hij helemaal gelijk heeft, en of hij dat verhaal van de gordels aan de conducteur uit wil leggen. De agent zegt opnieuw dat we een gordel om moeten, en ik weer dat hij dat tegen de conducteur moet zeggen. We gaan een tijdje zo door, tot de andere passagiers allemaal in lachen uitbarsten en de agent er ook genoeg van heeft. Eind goed al goed, en ’s avonds zitten we weer lekker op een dakterras desperado’s te drinken.

Het werk in Loitokitok blijft weinig en langzaam, in elk geval wat betreft de zaken waar ik me mee bezig zou moeten houden. Inmiddels zijn er wel verkiezingen geweest: in een cooperative worden elke drie jaar nieuwe leden gekozen om zitting te nemen in diverse commissies. Spannend, wnat officieel mag je twee termijnen achter elkaar in een commissie zitten, en de meeste leden hebben twee termijnen gedaan. In de praktijk mag je kennelijk van de regels afwijken: exact dezelfde mensen zijn herkozen op exact dezelfde posities.

Gelukkig heeft iedereen er wel weer zin in: er gaat een golf van energie door de organisatie heen. Op de werkvloer is er nog niet zo veel van te merken, maar er is elke dag wel een meeting, mensen kijken wat vrolijker. Het lijkt bijna alsof er echt wat gaat gebeuren. Ik grijp het moment aan om een beetje te duwen en trekken aan de dames en heren executives, over het stellen van doelen, leiderschap, rekenschap afleggen en zo nog wat zaken die in mijn ogen verbetering kunnen gebruiken. Hoewel het niets met IT te maken heeft vind ik het leuk om te doen, en het valt in goede aarde. Win-win dus.

Edgar heeft het ondertussen helemaal verbruid, zowel met Ilkisonko als met VSO. Niet zo gek: ook in Afrika trekken mensen het slecht als je ze het gevoel geeft dat ze bedonderd worden, als je het ene zegt en het andere doet. Waar eerder alleen een beetje raar werd opgekeken is inmiddels iedereen, zelfs z’n buurvrouw, danig geïrriteerd. Wat hij precies gedaan heeft weet ik niet, en wil ik eigenlijk ook niet weten. Afgelopen zaterdag is hij na aandringen van VSO vertrokken, en dat is goed. Op de dag van zijn vertrek probeerde hij al z’n huisraad te verkopen, inclusief gebogen lepels, kopjes zonder oor en halve potjes honing. Volgens Grace is hij een oude man en doet hij daarom dit soort dingen. Ik hoop toch anders oud te worden.

Dan nog iets leuks. Groente en fruit komt en gaat hier met het ritme van de seizoenen. Afgelopen Juli ben ik meteen na aankomst op zoek gegaan naar cherimoya, het lekkerste fruit op aarde. Onvindbaar in Loitokitok, en dat ik de de Keniaanse naam niet kende maakte het zoeken er niet makkelijker op.  Een week of twee geleden werd ik op de markt aangenaam verrast: het barst ineens van de matomoko, zoals de zoete vruchten hier genoemd worden. Heerlijk!